Μια ιδιαίτερα ελπιδοφόρα επιστημονική ανακάλυψη για την αντιμετώπιση της νόσου Αλτσχάιμερ έρχεται από ερευνητική ομάδα που εντόπισε ένα πρωτοποριακό μόριο, ικανό να αποκαθιστά πλήρως τη μνήμη και τις γνωστικές λειτουργίες σε πειραματόζωα. Η ανακάλυψη βρίσκεται ακόμη σε προκλινικό στάδιο, ωστόσο δημιουργεί νέες προσδοκίες για το μέλλον της θεραπείας της νευροεκφυλιστικής νόσου.
Μια σημαντική επιστημονική εξέλιξη στον τομέα της αντιμετώπισης της νόσου Αλτσχάιμερ βρίσκεται στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος, μετά την αποκάλυψη μιας πρωτοποριακής έρευνας που ενδέχεται να ανοίξει νέους δρόμους στη θεραπευτική προσέγγιση της ασθένειας.
Αφορμή για τη σχετική συζήτηση στάθηκε πρωτοσέλιδο δημοσίευμα της εφημερίδας “Τα Νέα”, το οποίο παρουσίασε τα αποτελέσματα της ερευνητικής ομάδας και τον εντοπισμό ενός νέου μορίου με ιδιαίτερα ενθαρρυντικές ιδιότητες.
Η νόσος Αλτσχάιμερ αποτελεί μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις της σύγχρονης ιατρικής, καθώς επηρεάζει εκατομμύρια ανθρώπους παγκοσμίως, με σημαντικές συνέπειες τόσο για τους ασθενείς όσο και για τις οικογένειές τους και τα συστήματα υγείας.
Οι Έλληνες επιστήμονες Γιώργος Σκρέτας (Διευθυντής του Ινστιτούτου Βιοκαινοτομίας στο Ερευνητικό Κέντρο «Αλέξανδρος Φλέμινγκ») και Κατερίνα Παπανικολοπούλου (συνεργαζόμενη ερευνήτρια του Κέντρου και υπεύθυνη Έρευνας και Ανάπτυξης της ResQ Biotech) μίλησαν στην «Κοινωνία Ώρα MEGA» για το εν λόγω επίτευγμα.
«Για να βάλουμε τα πράγματα έτσι σε μια σωστή βάση και να μη δώσουμε στον κόσμο έτσι λάθος ελπίδες. Δε μιλάμε για ένα φάρμακο εγκεκριμένο και δε μιλάμε για ένα μόριο το οποίο μπορεί ακόμα, έχει την άδεια να δοκιμαστεί σε ανθρώπινους ασθενείς. Παρόλα αυτά είναι σε μία, σε ένα στάδιο προκλινικής ανάπτυξης, όπως ονομάζεται και σε κάποια έτσι μοντέλα των ασθενειών αυτών που μας απασχολούν, εν προκειμένω τη νόσο Αλτσχάιμερ, σε ζώα έχουμε δει κάποιες εξαιρετικές ιδιότητες και κάτι πολύ ξεχωριστές ιδιότητες που με άλλα μόρια στο παρελθόν δεν τα έχουμε δει. Επαναφέρει τη μνήμη σε απλά ζωικά μοντέλα της νόσου Αλτσχάιμερ. Μπορεί να επεκταθεί στον άνθρωπο. Είναι το μοναδικό και εξαιρετικό που βλέπουμε είναι ότι σε είδη άρρωστα, να το πούμε έτσι, ζωάκια που έχουν χάσει την ικανότητα μνήμης και μάθησης, μπορούμε και την επαναφέρουμε πλήρως», είπε αρχικά.
Πώς επανέρχεται η μνήμη στο ζώο;
«Τα ζώα, όπως και οι άνθρωποι, εκτίθενται σε εμπειρίες και από αυτές μαθαίνουν και όταν τις μάθουν μετά τις θυμούνται κιόλας. Οπότε και τα ζώα λειτουργούν σε πολλά πράγματα, όπως και οι άνθρωποι. Μπορείς να τα τροποποιήσεις με κάποιον τρόπο και να, η συμπεριφορά τους να προσομοιάζει τη νόσο Αλτσχάιμερ και την παθολογία αυτή της απώλειας μνήμης και μάθησης, περίπου όπως είναι στον άνθρωπο. Οπότε πολλά πράγματα όταν κάνεις αυτή την τροποποίηση στα ζωάκια αυτά, έχουν έτσι παρόμοια, συμπεριφορά όπως, όπως οι ανθρώπινοι ασθενείς. Ξεκινάς από κανονικά ζώα, τα οποία δεν είναι άρρωστα. Κάνεις την τροποποίηση και αρρωσταίνουν και μετά χορηγείς τα φάρμακα», συνέχισε ο κ. Σκρέτας.
Η κ. Κατερίνα Παπανικολοπούλου υπογράμμισε: «Είναι ένα πολύ εντυπωσιακό γενετικό μοντέλο η μύγα. Και είναι χρόνια η βάση για να καταλάβουμε τους μηχανισμούς μάθησης και μνήμης. Έχει μνήμη η μύγα και μάλιστα είναι συντηρημένη και στα θηλαστικά. Οι ίδιες πρωτεΐνες που συμμετέχουν στη μάθηση και μνήμη στη μύγα, οι ίδιες είναι και στα θηλαστικά. Γίνεται με ποντίκια και αρουραίους. Αλλά είναι γενετικά τροποποιημένα».
Αυτό μπορεί να επεκταθεί και σε άνθρωπο;
Σύμφωνα με τον κ. Σκρέτα, «Βεβαίως. Χρειάζεται ωρίμανση, εξέλιξη και περαιτέρω πειράματα, γιατί υπάρχουν συγκεκριμένες διαδικασίες που πρέπει να ακολουθηθούν και συγκεκριμένη διαδρομή προκλινικής ανάπτυξης, όπως ονομάζεται, προκειμένου να είσαι σε θέση να πάρεις έγκριση, να μελετηθεί σε ανθρώπους. Οπότε πρέπει να δείξεις ένα, δύο, τρία, δέκα πράγματα και αν αυτά όλα κάνουνε τσεκ, παίρνεις μια άδεια για να ξεκινήσεις κλινικές δοκιμές σε ανθρώπους. Είμαστε στη φάση αυτή που, που έχουμε ξεκινήσει τη διαδικασία της προκλινικής ανάπτυξης, να κάνουμε όλα αυτά τα ένα, δύο, τρία, δέκα τεστάκια».
«Χρειαζόμαστε αυτά τα τρία με τέσσερα χρόνια για να κάνουμε αυτά τα ένα, δύο, τρία, δέκα τεστ. Προκειμένου αυτό να προχωρήσει και να επιταχυνθεί, χρειαζόμαστε όπως καταλαβαίνετε στήριξη, γιατί όλα αυτά τα εγχειρήματα είναι δύσκολα, πολύπλοκα και απαιτούν και σημαντικούς πόρους. Στο παρελθόν έχουμε υποστηριχθεί από διαφόρους, από χρηματοδοτήσεις που είναι είτε δημόσιες από την Ελλάδα είτε από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Ακριβώς και επειδή γίνεται μέσω της ResQ Biotech, της εταιρείας βιοτεχνολογίας που έχουμε ιδρύσει πριν μερικά χρόνια, η διαδικασία αυτή της ανάπτυξης γίνεται μέσω της εταιρείας. Βασιζόμαστε πολύ και σε ιδιωτικές επενδύσεις. Έχουμε εξασφαλίσει κάποιες στο παρελθόν και ευχαριστούμε πολύ τους ανθρώπους που μας έχουν υποστηρίξει, αλλά το επόμενο διάστημα και όσο τα πράγματα προχωρούν περισσότερο, η υποστήριξη η οικονομική που χρειάζεται είναι συνεχώς μεγαλύτερη. Γιατί όσο προχωρά η διαδικασία της ωρίμανσης και πας προς τις δοκιμές προς τον άνθρωπο, τα κόστη για τα διάφορα βήματα συνεχώς μεγαλώνουν», συνέχισε.
»Με πολλές εταιρείες έχουμε μιλήσει και πολλές έχουν δείξει ενδιαφέρον για αυτό που κάνουμε. Τι γίνεται τώρα; Και είναι μια ανάγκη που καταλαβαίνουν όλοι ότι είναι ανεκπλήρωτη και έχει τεράστιο αντίκτυπο στην κοινωνία και στην οικονομία. Οι φαρμακευτικές εταιρείες όντως κάνουν μεγάλες επενδύσεις. Τα τελευταία χρόνια όμως βλέπουμε ότι υπάρχει μια αποστροφή από το πολύ μεγάλο ρίσκο. Οπότε όταν έχεις κάτι που είναι σε αρκετά πρώιμο στάδιο, το έχουμε βιώσει το ενδιαφέρον των εταιρειών, αλλά σου λένε μ’ αρέσει πολύ αυτό που μου λες. Θέλω να κάνεις αυτά τα ένα, δύο, τρία, πέντε από τα δέκα προκειμένου να μειωθεί το ρίσκο. […] Είναι πολύ σημαντικό το ότι ακόμα και σε ένα απλό ζωικό οργανισμό επανέρχεται η μνήμη ενώ έχει ήδη χαθεί. Αυτό λοιπόν είναι κάτι που το βλέπουμε πρώτη φορά. Δεν το έχουμε ξαναδεί ποτέ στη βιβλιογραφία. Στα χέρια μας ποτέ δεν έχουμε δει μόριο που να έχει τέτοιες ιδιότητες και όταν πήραμε και άλλα μόρια που υπάρχουν τώρα σε κλινικές δοκιμές σε ανθρώπους και σε προχωρημένα στάδια και κάναμε μια κατά μέτωπο έτσι να το πούμε σύγκριση, είδαμε ότι το δικό μας το μόριο είναι πολύ πιο αποτελεσματικό και μάλιστα το μοναδικό που μπορεί σε ένα θεραπευτικό. […] Μπορεί να είναι σε ενέσιμη μορφή ή μπορεί να είναι σε μορφή χαπιού. Αυτό είναι σε ένα από τα ένα από τα βήματα της προκλινικής ανάπτυξης που λέγαμε προηγουμένως, ότι πρέπει να αποφασίσεις τον τρόπο χορήγησης που θα προτείνεις στους ασθενείς».
Η κ. Παπανικολοπούλου προσέθεσε: «Μέχρι να φτάσουμε στις κλινικές δοκιμές θέλουμε τρία χρόνια. Η ανακάλυψη του μορίου μας πήρε 2 χρόνια, αλλά πίσω υπάρχουνε είκοσι χρόνια βασικής έρευνας από πλευράς δικής μου και του Γιώργου. […] Η πλατφόρμα είναι να ψάξει να βρει μέσα σε ειδικά διαμορφωμένα βακτήρια ποιο είναι το πιο αποτελεσματικό μόριο. Αλλά μετά άπαξ και βγουν πενήντα μόρια, εκατό, μετά αρχίζει ένα άλλο κομμάτι, το οποίο είναι να δούμε ποιο από αυτά τα εκατό μόρια είναι το καλύτερο. Και εκεί έρχονται τα ζωικά μοντέλα για να πούνε. Άρα πάμε από το κύτταρο σε έναν οργανισμό».