Η είδηση ότι η Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ έφυγε από τη ζωή σε ηλικία 100 ετών σηματοδοτεί την ολοκλήρωση μιας διαδρομής που για πολλούς έμοιαζε αστείρευτη. Όχι γιατί θεωρείτο άτρωτη ως άνθρωπος, αλλά επειδή για δεκαετίες αποτέλεσε μια διαρκή και σταθερή παρουσία στον πνευματικό και δημόσιο χώρο.
Η Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ, κορυφαία προσωπικότητα της ελληνικής και ευρωπαϊκής διανόησης, πέθανε σε ηλικία 100 ετών, αφήνοντας πίσω της ένα σπουδαίο επιστημονικό και πνευματικό έργο που επηρέασε καθοριστικά τη βυζαντινολογία και την ευρωπαϊκή ιστορική σκέψη.
Η ζωή και το έργο της
Γεννημένη στην Αθήνα το 1926 από οικογένεια μικρασιατικής καταγωγής, στράφηκε από νωρίς στην Ιστορία. Ξεκίνησε τις σπουδές της στο Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών και τις συνέχισε στη Σορβόννη, όπου γνώρισε τον Ζακ Αρβελέρ (1918–2010), αξιωματικό του Γαλλικού Πολεμικού Ναυτικού, με τον οποίο απέκτησε μία κόρη, τη Μαρί-Ελέν.
Για την ίδια, το Βυζάντιο δεν αποτελούσε απλώς αντικείμενο επιστημονικής έρευνας, αλλά ένα πεδίο κατανόησης της πολιτικής σκέψης, της κοινωνικής οργάνωσης και της πολιτισμικής συνέχειας. Μέσα από το έργο της επαναπροσδιόρισε τη θέση του Βυζαντίου στην ευρωπαϊκή ιστορία, αναδεικνύοντας τον καθοριστικό του ρόλο στη διαμόρφωση της πολιτιστικής ταυτότητας της Ευρώπης.
Η διεθνής της σταδιοδρομία υπήρξε εντυπωσιακή: από το 1967 διετέλεσε καθηγήτρια στη Σορβόννη και έγινε η πρώτη γυναίκα, έπειτα από επτά αιώνες, που ανέλαβε κορυφαίες διοικητικές θέσεις στο ίδρυμα, μεταξύ αυτών πρόεδρος τμήματος, πρόεδρος πανεπιστημίου και, το 1976, πρύτανης. Η παρουσία της στους ευρωπαϊκούς ακαδημαϊκούς θεσμούς ήταν ενεργή και ουσιαστική, με έντονη δημόσια και πολιτική διάσταση.
Παράλληλα, συμμετείχε δραστήρια σε διεθνείς οργανισμούς και πολιτιστικά ιδρύματα, όπως το Κέντρο Ζορζ Πομπιντού, η UNESCO και το Ευρωπαϊκό Πολιτιστικό Κέντρο Δελφών, συμβάλλοντας ουσιαστικά στη σύνδεση της ιστορικής γνώσης με τον σύγχρονο πολιτιστικό και κοινωνικό προβληματισμό.
Το πλούσιο και μεταφρασμένο σε πολλές γλώσσες συγγραφικό της έργο παραμένει σημείο αναφοράς, όχι μόνο για τη βυζαντινολογία αλλά και για τη σχέση της Ελλάδας με την Ευρώπη και τη Μεσόγειο. Μέσα από βιβλία όπως το «Από μένα αυτά…» (εκδ. Πατάκη), κατέγραψε προσωπικές αναμνήσεις από τα παιδικά της χρόνια, την Κατοχή και την Αντίσταση, τη μετανάστευση και τη ζωή της στη Γαλλία, καθώς και τη μητρότητα και τον ρόλο της ως γιαγιάς, προσφέροντας μια ολοκληρωμένη εικόνα της πορείας και της πνευματικής της κληρονομιάς.
